|
Erken
akış
uyarım
sistemine
sahip
aktif
paratonerler
değişik
tip ve
şekillerde olabilirler.
Bu
paratonerler,
değişik
test
raporlarına,
standartlara
(ISO ve
benzeri)
ve 10
–15 yıl
gibi bir
garantiye
sahiptirler.
Yıldırıma
karşı
etkili
bir
koruma
oluştururlar.
Bu tip
paratonerler
pilli ,
transistörlü
,
sigortalı
veya
elektronik
devrelidirler.
İçindeki
bu
cihazların
çalışmaya
başlaması
ile
devreye
girerler. Pek
çok
yıldırım
deşarjından
sonra
bile
bakım
istemez.
Hem
negatif
ve hem
de
pozitif
yıldırım
deşarjına
karşı
korumalıdır.
Çalışması
için
gerekli
olan
sadece
20 km/h
rüzgardır.
Bu da
insan
yürüyüşüne
eşit
olan
rüzgardır
ki
yükseklerde
en
durağan
havada
bile bu
rüzgar
genelde
mevcuttur.
Montajsız
veya
montajlı
test
edebilme
imkânı
vardır.
Fransız
Atom
Enerjisi
Kurumu
icadı ve
bu
kurumdan
patentli
üründür.
25 yıl
garantilidir.
En
önemli
özelliği
yağmur
ve
elektrik
deşarjından
hiç etki
görmemesi
ve
dolayısıyla
bozulmamasıdır.
Tesisat
Özellikleri
ve
Çalışma
Üstünlükleri
Aktif
Paratonerin
Çalışma
Tarzı ;
Bu tip
paratonerler,
elektrostatik
aktif
paratonerlerden
birçok
yönden
üstündürler.
Bozulmayan
doğal
maden
piezo
kristallidir.
Piezoelektrik
Seramikleri
;
Piezoelektrik
seramikleri,
elektrik
enerjisini
mekanik
enerjiye,
mekanik
enerjiyi
elektrik
enerjisine
çeviren
kristal
yapılardır.
Kurşun
zirkotitanat
diye
tabir
edilen
çok sert
bir
malzemeden
oluşmuş
olup,
uçları
ince bir
tabaka
elektrod
kalitesinde
nikel
ile
kaplanmıştır.
‘Üretken’
olarak
kullanıldıklarında
bu
seramikler,
yalnızca
basıncı
artırmak
suretiyle,
arzulanan
iyonları
elde
etmek
için
gerekli
voltajdan
çok daha
yüksek
voltaj
seviyeleri
(20 000
ile 25
000 V
arası)
üretirler.
Piezoelektrik
Uyarım;
Tersine
çevrilebilir
etkili
gerilimlerin
çoğu
direk
rezonansından
meydana
gelen
titreşimli
etki ile
uyarıcıya
tatbik
edilen
ön
gerilmeden
dolayı
meydana
gelen
titreşimli
etki ile
en ufak
türbülans
ile
paratonerin
kendi
kombinasyonundan
meydana
gelen
güçten
elde
edilir.
Elektrik
kuvvetiyle
güç
çeviricisine
bağlandığında,
yayıcı
uçlar bu
yüksek
gerilime
maruz
kalır.
Bu
nedenden
dolayı
yüksek
miktarda
iyon
(2,5 ile
6.5kV
un7.65*1010
katı)
salıverirler.
Bu
iyonlar
VENTURI
devresi
tarafından
ele
geçirilerek,
yakalama
başlığı
ve
uzantısı
etrafında
iyonize
edilmiş
bir hava
akımı
teşekkül
eder.
Korona
Etkisi
Uyarı
Zamanının
Kısaltılması;
Yapılan
araştırmalar
da
göstermektedir
ki
piezoelektrik
iyonizasyon
sistemi,
çoğu kez
korona
etkisi (towsend
çığ’ı)
uyarı
zamanını
kısaltmaktadır.
N.L.Allen,
T.E.Allibone
ve D.During
adlı
bilginler
tarafından
yapılan
en son
araştırma,
iyonizasyon
yoğunluğunu
arttırmanın
(150 ile
1100
iyon/cm3)
uyarım
zamanını
% 50
oranında
azalttığını
ve
iyonik
yoğunluk
arttıkça
bu
gecikmenin
düzenli
şekilde
azaldığını
göstermektedir. Bu
durumu
başka
bir
şekilde
izah
edecek
olursak;
bir
elektrodu
saran
havadaki
iyonik
yoğunlukta
meydana
gelebilecek
herhangi
suni bir
yükseliş,
iyonizasyon
geriliminde
bir
düşüş
olmasına
sebep
teşkil
eder.
Böylelikle:
elektriksel
alanın
genişletilmesi,
yıldırımı
yakalama
ucunda
iyonizasyonun
sağlanması,
algılama
başlığı
içerisinde
iyonize
edilmiş
bir hava
kanalının
yaratılmasını
sağlamakla
korona
etkisini
tetiklemenin
başlangıç
safhasında
uyarım
gecikmesini
kısaltıp
ve
korona
akımının
boşalma
hızını
yükselterek
elverişli
bir
hareket
tamamlanmış
olur.
Bir
aktif
Franklin
France
paratoner
tesisatı
aşağıdaki
elamanlardan
oluşur.
⇒
Franklin
France
paratoner:
Yıldırımdan
korunacak
bölgenin
üzerindeki
atmosferik
elektrik
boşalmalarını
toprağa
aktarmak
üzere
yakalayan
kısımdır.
⇒
Paratoner
direği:
Franklin
France
paratonerini
taşıyan
direktir.
⇒
Direk
kroşesi:
İndirme
iletkeninin
direk
üzerinde
tespit
edilmesini
sağlar.
⇒
Paratoner
direği
tespit
kelepçesi:
Paratoner
direğini
sabitleştirmek
için
kullanılır.
⇒
Kiremit
kroşesi:
İniş
iletkeninin
kiremit
üstünden
inişini
sabitleştirir.
⇒
İndirme
iletkeni:
Franklin
France
paratoneri
topraklamaya
bağlayan
iletkendir.
⇒
Duvar
kroşesi:
İniş
iletkenini
duvar
veya
beton
üstünde
sabitleştirir.
⇒
Kontrol
(test)
klemensi:
Topraklama
direncinin
zaman
azman
ölçülmesine
yarayan
elamandır.
⇒
Koruma
borusu:
İniş
iletkeninin
kontrol
klemensi
ile
zemin
arasında
olan
kısmını
darbelere
karşı
koruyan
elemandır.
⇒
Koruma
borusu
tespit
kelepçesi:
Koruma
borusunu
tespit
etmek
için
kullanılan
kroşe.
⇒
PVC
hortum:
Koruma
borusunun
içinde
olup
iletkenler
içinden
geçirilir.
⇒
Topraklama
elektrodu:
Toprağa
gömülür
ve
direnci
düşürmek
için
kullanılır.
⇒
Termokaynak/topr.elektrodu
başlığı:
İniş
iletkeninin
ve
elektrotların
bağlantısı
içindir.
Tesisat
çalışma
sırası
son
derece
önemlidir.
Aşağıdaki
çalışma
sırası
izlenmeli
ve
mutlaka
aktif
paratonere
ait test
raporu,
patent,
Fransız
Atom
Enerji
raporu
25 yıl
garanti
v.s.
gibi
güvenceler
aranmalıdır.
⇒
Topraklama
tesisatının
yapılması
⇒
Koruma
borusunun
yerleştirilmesi
⇒
Kontrol
klemensinin
tespiti
⇒
Topraklama
direncinin
ölçülmesi
(max:
10
Ω)
⇒
İniş
iletkenlerinin
tespiti
⇒
İniş
iletkenleri
ile
topraklama
iletkenlerinin
kontrol
klemensine
bağlanması
⇒
Paratoner
taşıyıcı
direği
ile
ikaz
levhasının
tespiti
⇒
Paratonerin
yerine
montajı
ve
iniş
iletkenlerine
bağlanması.
Not:
Aktif
paratoner
üzerindeki
etikete
dikkat
edilmeli
ve
mutlaka
imalatçı
firma
tarafından
verilen
GARANTİ
BELGESİ
aranmalıdır.
IE/ENV
61024’e
göre
aşağıdaki
yöntemle
ilk
olarak
YILDIRIM
KORUMA
SEVİYESİ
hesaplanır.
|
Etkili Eşdeğer Alan |
|
Ae= L.W+6.H.(L+W)+9.P.H2 |
|
L=Boy (Lenght) (M) |
|
W=En (Width) (M) |
|
H=Yükseklik (Height) (M) |
|
Tesis İçin Beklenen Yıldırım Darbe Sayısı |
|
Nd= Ng.Ae.C1.10-6 |
|
(Ng) = 0.04• Nk 1.25 |
|
Türkiye İçin Yaklaşık 2 Alınır |
|
Nk ise Aşağıdaki Yıldırım Gün Haritasından Seçilir |
|

|
|
Tesis İçin Onaylı Yıldırım Darbe Sayısı |
|
C=C2.C3.C4.C5 |
|
Nc=5,5.10-3/C |
|
C1=1 C2=0.5 C3=1 C4=1 C5=5 C=2.5 |
|
Eğer Nd ≤ Nc İse Koruma İsteğe Bırakılır |
|
Eğer Nd > Nc İse Koruma Gereklidir |
|
Değer Seviye |
|
E>0.98 Seviye 1+Ek Önlem |
|
0.95<E<0.98 Seviye 1 |
|
0.90<E<0.95 Seviye 2 |
|
0.80<E<0.90 Seviye 3 |
|
E<0 Seviye 4 |
|